Bilişsel (Beyin) Fonksiyonları (Carl Jung / Myers-Brigss Kişilik Tipleri karşılaştırması)

En son güncellendiği tarih: May 6





Giriş :


Merhaba,


Bu yazımda; Freud'un da yakın ve takım arkadaşı olan psikiyatr Carl Jung'un 1900 başlarında temellerini attığı ve her insanda mevcut olan bilişsel beyin fonksiyonlarının (bu çalışma, psikolojik tipler olarak da adlandırılır) tanımlarından, ne işe yaradıklarına, her insanda nasıl tezahür ettiğini ve bunları bilmemizin, karakterimizini tanımlamada ne derece önemli rol oynadığını anlatmaya çalışacağım. (Türkçe kaynak ararken kendimi bu yazıyı yazarken buldum)


Myers-Briggs Type Indicator (MBTI) tipleri olarak da bilinen 16 Karakter Tipini duyanlarınız ve hatta kendi kişilik tipinin ne olduğunu bile bilenleriniz mutlaka vardır. Bunu artık ücretsiz online testleri çözerek kolayca öğrenebileceğiniz onlarca site mevcut. (Hala çözemediyseniz 10 dakikanızı ayırıp karakter tipinizi öğrenin çünkü bu yazının sonunda bilişsel fonksiyonlarınızı bu tipler ile doğrulamanız/karşılaştırmanız gerekecek). Ben kendi 16 kişilik tipimin (ENTP) %100 doğruluğuna inanıyorum yine de ayrıntılı olarak bu metodun temellerini atan ve daha derin ve doğruluk payı yüksek olan ayrıca sistemi ayrıntılı şekilde anlamamızı sağlayan bilişsel fonksiyonları öğrenmek için yazıyı okumaya devam ediniz.


16 Kişilik Tipleri Testlerinin sonuçları elbette, göreceli de olsa doğruluğu yüksek ve gerçeği oldukça yansıtır ancak aşağıdaki maddeleri göz önünde bulundurduğumuzda tanımlamadaki eksiklikler göz ardı edilemez. Bu bakımdan karşılaştırmalı olarak kontrol edici bilişsel fonksiyonlarınızı da öğrenmelisiniz.


* Sorular teorik olup, kesin netlik içermediği için yanıltıcı sonuç verebilir.

* Kendiniz adına ön yargılı olabilirsiniz.

* Bu testler 8 adet bilişsel fonksiyonu derinlemesine anlatmaktansa basite indirgeyip sınırlamaktadır.







Bilişsel Fonksiyonlar (Cognitive Functions) Nedir?


Basitçe, bunlar bizim istemsizce beynimizde, bilgiyi işleme ve karara bağlama mekanizmalarımızın modlarıdır.


Her karakter tipi, belli sıra ile 4 (toplamda 8 adet içinden) fonksiyonun dizilimi ile belirlenir.


  • Bunlardan 4 'ü dışa yönelmiş (extroverted) fonksiyondur. Çevremiz ile etkileşiminizi ve davranış/aksiyon bazlı hareketlerimizi kontrol eder.

  • Diğer 4'ü içe yönelim (introverted) fonksiyonlardır, bunlar da analiz etme ve yansıma şeklinde tezahür eder.


İster içe kapanık ister dışa dönük olun, her insanda 2 dışa yönelik 2 de içe yönelik fonksiyon bulunur.


  • Yine, 8 Bilişsel Fonksiyonlardan 4'ü İdrak/Sezgi/Algılama üzerineyken (Yeni bilgiyi öğrenme ve ve olasılıkları değerlendirme)

  • Diğer 4'ü sonuca varma ve plan oluşturma üzerinedir.


Sonuç itibari ile herkeste şu "ana" fonksiyonlar mevcuttur :


  1. Dışa Dönük Algılama (Extroverted Perception)

  2. İçe Dönük Algılama (Introverted Perception)

  3. Dışa Dönük Yargılama (Extroverted Judgement)

  4. İçe Dönük Yargılama (Introverted Judgement)


Bu ana fonksiyonların açılımları :


Sezmek, Algılamak, Düşünmek, Hissetmektir.


Bu uzun girizgahtan sonra teker teker fonksiyonların ne olduğunu ve ne işe yaradıklarını öğrenelim (yabancı kaynaklarda sıkça karşılaşabileceğiniz için kısa isimlerini de yanında belirtiyorum) :


  1. Dışadönük Önsezi (Ne)

  2. İçedönük Önsezi (Ni)

  3. Dışadönük Algı (Se)

  4. İçedönük Algı (Si)

  5. Dışadönük Hissetme (Fe)

  6. İçedönük Hissetme (Fi)

  7. Dışadönük Düşünme (Te)

  8. İçedönük Düşünme (Ti)








A-) Algısal/Duyusal Fonksiyonlar :

Dışadönük Önsezi - Extroverted Intuition (Ne):


Dışadönük önsezi, yeni olasılıklar yaratır, soyut fikirleri çevresel bağlantılar üzerinden öne çıkarır. Dışadönük Önsezi, aynı anda birden çok tartışmalı fikri - sadece eğlence amaçlı - olarak ele alabilir ve olayları her türlü yönden düşünmeye zorlar. Ağırlıklı olarak gelecek odaklı bir fonksiyondur, geleceğe dair olasılıkları hesaplamaya çalışır.


Bu fonksiyon tarafından yönetilenler genellikle heyecan verici, girişimci ve yüksek yaratıcılık gücüne sahiptirler. Bilinçli ve severek tartışma ortamı yaratmayı, sürekli yeni şeyler denemeyi ve hayatın kendisini bir meydan okuma olarak görürler.


Ancak aynı sebeple, uzun süreli plan yapma ve tek bir fikire odaklanma konusunda oldukça başarısızdır.



İçedönük Önsezi : Introverted Intuition (Ni):


İçedönük Önsezi dünyanın işleyişini geçmiş ve şimdiye göre soyut olarak analiz edip, bir akış şeması yaratır. İnsanların, davranışların, olayların ve teorilerin esansını yakalamaya çalışır ve bunlara tam tepeden bakarak büyük resmi oluşturmaya çalışır. Adeta, olay örgünüsünü ileriye yönelik olarak en optimal şekli ile görmeye çalışır. Bu sebeplerden çok ileri görüşlü olmaları kaçınılmazdır.


İçedönük Önsezi ile yönetilen insanlar, gergin, odaklanmış ve çevresindeki tutarsızlıkların aşırı farkında şekilde yaşar. Bilmece, bulmaca ve kelime oyunlarından hoşlanırlar.




Dışadönük Algılama : Extroverted Sensing (Se)


Dışadönük Algılama kişinin çevresini olduğu an içinde yaşamaya odaklar. Çevresini saran her şeye karşı yüksek bir farkındalık oluşturur. Diğer tüm fonksiyonlara nazaran yaşanan ana en çok odaklanabildiğimiz fonksiyondur.


Dışadönük Algı ile yönetilen kişiler oldukça enerjik, umarsız ve spontane olur. Genellikle olaylar aşırı analiz etmez, sadece baktıkları ve istedikleri şekilde algılama yönündedirler. Bu tiptekiler dışarıya karşı özgüvenli oldukları hissini fazlaca yansıtırlar. Kim olduklarının ve ne istediklerinin farkındadırlar.


İçedönük Algılama : Introverted Sensing (Si)


Bu fonksiyon detaycı ve bilgiyi saklama eğilimdedir. Olayları kategorize eder, notlar alır ve içsel bir dosyalama sistemi oluşturarak saklarlar.


Bunun ile yönetilen bireyler, olası durumlarlar karşılaşma ihtimaline karşın organize ve düzenlidir. Geleneğe saygı gösterirler ve olması gerekenin olması dürtüsü ile hareket ederler.

Diğer tiplere nazaran, "gelecek geçmişin tekrarıdır" ı en çok benimseyen tiptir.



B-) Yargılayıcı / Karar Verici Fonksiyonlar :


İçedönük Hissetme : Introverted Feeling (Fi)


İçedönük Hissetme duyguların ve ahlak kavramının derinlemesine analizini yapan tiptir. Duyguları köklerine kadar ayırır ve bütün olarak irdeler. İçsel olarak doğru ve yanlış kavramlarının tanımını yapar ve kararlarını bu tanımlara göre verir. Hemen her şeyin arkasında daha derin anlamlar arar. Kendi duygularının farkında ve iletişim halindedir ve kendilerini diğer insanların mutluluk ve acılarını anlama eğilimleri yüksektir.


Bu fonksiyon ile yönetilen tipler, merhametlidir ve ahlaki kavramlarla ilgili kaygılıdır. Genelde artistik ve yaratıcıdır. Dışarıya duygularını gösterme konusunda başarılı değildir. İçsel dünyaları geniş ve dışarı çoğu zaman kapalıdır.


Dışadönük Hissetme : Extroverted Feeling (Fe)


Dışadönük Hissedenler sosyal normları kontrol etme ve barışın sağlanması noktasında endişelidir. Karar verme mekanizması olarak işler ve grup için en iyi ve doğru olanı seçme eğilimdedir. Diğerlerinden aldığı bilgi ve tecrübeyi almadan içsel metodlar ile kendine bir ayna gibi davranabilir. Özeleştirisi vardır. Diğer fonksiyonlara göre en çok sosyal etkileşime ihtiyaç duyan fonksiyondur.


Bunun ile yönetilenler, diğerlerinin duygularına da hakimdir. yorulmadan sosyal etkileşim içindedir. En mutlu ve yaşam gücü yüksek olduğu an, sevdiklerinin yanında olduğu andır.

Her ne gerekirse gereksin, harmoni ve barış için gerekeni yapar. Yakınındakiler sağlıklı, mutlu ve rahat ise o da aynı şekildedir.


Dışadönük Düşünme : Extroverted Thinking (Te)


Dışadönük Düşünme, dış dünyadaki düzeni, olabildiğince mantık ve verimlilik ile sağlamaya çalışır. Üretkenliğe, her şeyden çok aşırı önem verir. Sonuç odaklı bir fonksiyondur. Hızlı karar vererek, hedef doğrultusunda sağlam plan yaparak ilerler.


Bu fonksiyon ile yönetilenler, düz, açık sözlü, keskin, yüksek üretkenliktedir. Çalışma alanlarında, hızlı insiyatif alan ve etkileyici doğal liderlerdir. Dominant dışadönük düşünme, bu fonksiyonu düşük olanlar üzerine patronluk taslar ve onları kontrol etmeye çalışır gözükebilir ancak bu sadece en verimli ve mantıklı olanı düşünemeyenleri buna zorlamasından dolayıdır. Herkesi bu mantıklı ve en verimli olan sonucu kabul etmeye ve kullanmaya zorlar.


İçedönük Düşünme : Introverted Thinking (Ti)


İçedönük düşünme, bilgi toplama fonksiyonudur. Çatışmaları ve uyumsuzlukları çok hızlı bir şekilde tespit eden yegane fonksiyondur. İşlerin ve şeylerin nasıl çalıştığını anlamak ister. Bu sebeple olayları ve bilgiyi en düşük seviyede böler tek tek inceler ve bir bütün olarak nasıl çalıştığını tespit eder.


Bu fonksiyonla yönetilenler, hatalara karşı mantıksal, sistematik ve objektiftir. Verimliliği arttırmak içn sürekli kısa-yollar bulma eğilimindedirler. Ti dominant olanlar, bilgiyi işlerken ve edindiği sonuçları ve çıkarımları paylaşmadan önce çok yüksek derecede içine kapanık çalışabilirler. Ancak rahat hissettiklerinde bilgilerini açıklama gereği duyarlar.


fonksiyonların sonu





Hangi tipler hangi fonksiyonları kullanıyor?


Bilişsel fonksiyonlarımızı, kendimiz seçip, değiştiremeyeceğimizi bilmek oldukça önemlidir. İçedönük ve Dışadönük aynı fonksiyon aynı beyinde beraber çalışamaz. Ya birine sahipsinizdir yada diğerine. Örneğin: ya dışadönük önseziniz vardır yada içedönük önseziniz. Biri ya vardır ya yoktur. 1 ve 0 olarak işlerler.


Karakterinizin tanımı fonksiyonlarınızın hangi sıra ile dizildiğine göre belirlenir. Tipleri belirlerken, hangilerini çok sık kullandığımız, hangilerini sıklıkla, hangilerini bazen ve hangilerini nadiren kullandığımız kritiktir. 3. ve 4. fonksiyonlarımızı bazen kullanıp kullanmadığımızı bile tam olarak tespit edemeyiz. En iyi sonuç: hangi tespit edebildiğimiz 2 ana fonksiyonun günlük hayatımızda en çok kullandığımızdır.


Fonksiyonları hangi sırada kullandığımı nasıl anlayabilirim?


Birincil Fonksiyon asla vazgeçemediğimiz, günlük rutinde sürekli şekilde ataklar olarak yaşadığımız ve olmadığında eksikliğini hissedip bizi mutsuz etme noktasına kadar götürebilendir.


İkincil Fonksiyon, birincil fonksiyonun tamamlayıcı olarak tezahür edendir. Farkındayızdır ancak kullanmamayı seçme ve bekletme özgürlüğü sunabildiğimizdir.


Üçüncük ve Dördüncül olanlar; sıklıkla başvurmadığımız fonksiyonlardır. Orta yaşlara gelene kadar bunlar çoğu zaman aktif olmayabilir ve aktif olmayı bekleyen pasif olarak çalışan fonksiyonlar olarak kalabilirler. Küçük yaşlarda bunlar stres altındayken sıklıkla başvurulan fonksiyonlardır. Güvensizlikten gelen korku ile birincil ve ikincil olmayan bu fonksiyonlara genç yaşlarda sıklıkla kurtarıcı olarak başvurabiliriz. Özgüven arttıkça ve dengeli bir hale geldikten sonra tüm fonksiyonlar yerine oturur.


16 Karakter Tipiniz (MBTI) ile bilişsel fonksiyonların karşılaştırılması aşağıdaki şekildedir.


ENFP: Ne – Fi – Te – Si INFP: Fi – Ne – Si – Te INFJ: Ni – Fe – Ti – Se ENFJ: Fe – Ni – Se – Ti ISTJ: Si – Te – Fi – Ne ESTJ: Te – Si – Ne – Fi ISTP: Ti – Se – Ni – Fe ESTP: Se – Ti – Fe – Ni INTJ: Ni – Te – Fi – Se INTP: Ti – Ne – Si – Fe ENTJ: Te – Ni – Se – Fi ENTP: Ne – Ti – Fe – Si ISFJ: Si – Fe – Ti – Ne ISFP: Fi – Se – Ni – Te ESFJ: Fe – Si – Ne – Ti ESFP: Se – Fi – Te – Ni


Temelde, teorik olarak, herkesin bu 8 bilişsel fonksiyona erişimi vardır fakat size ait olmayan bir fonksiyonu kullanmayı denemek/zorlamak bile kişi için oldukça kötü bir tecrübe olabilir. Beyniniz bu davranış modelini şiddetle reddecektir. Kısaca ne iseniz osunuz. Karakterimiz çok küçük yaşlarda bu fonksiyonlar ile tanımlanır ve asla değişmez. Birbirimizi değiştirmek yerine bilişsel fonksiyonlarımızı anlayıp kabul edersek bu herkes için en iyi anlaşma yolu olacaktır.


Umarım yazımı faydalı bulmuşsunuzdur.


Sevgiler.

Alper

388 görüntüleme